Dag van de persvrijheid

‘Wet bronbescherming biedt meer houvast’

 

PersvrijheidlezingIn de vijfde achtereenvolgende Persvrijheidlezing, hield de Vlaamse minister Geert Bourgeois een wervelend pleidooi voor een wettelijke bescherming voor bronbescherming voor journalisten, zoals in België sinds 7 april 2005 het geval is. Zijn opponent voorzitter Harm Brouwer van het college van procureurs-generaal betoogde in Hilversum op de dag van de Persvrijheid – 3 mei – meer vertrouwen te hebben in een rechtstreekse toetsing door de rechter aan het befaamde artikel 10 van de Europese rechten van de Mens (EVRM) dan aan wetgeving op dit gebied. Het gehoor van ruim 250 belangstellenden bleek verdeeld: de helft was voor een wettelijke regeling, de andere helft tegen.

 

Bourgeois, die zelf aan de wieg stond van de wettelijke regeling in België: ‘een wettelijke regeling biedt journalisten en hun bronnen onmiskenbaar veel meer houvast dan een vrijwillige gedragscode.’ Sinds de wet in België van kracht is, zijn de werkomstandigheden op veel redacties opmerkelijk verbeterd, aldus de minister. Er gaat een preventieve werking van uit. ‘Het zorgt er voor dat media en journalisten niet aan zelfcensuur doen uit schrik om door het gerecht aangepakt te worden.’ En de bronnen hebben de wettelijke verzekering ‘uit beeld te blijven.’

Harm Brouwer onderstreepte eveneens het recht op bronbescherming als een ‘essentiële voorwaarde voor goede journalistiek’, maar meent dat die bescherming voldoende door de huidige regelgeving gewaarborgd is. ‘Een wet,’ zo betoogde hij ‘werkt verstarrend’, uitzonderingen worden verabsoluteerd. Het lijkt Brouwer verder ‘schier onmogelijk’ om het begrip ‘journalist’ precies te definiëren. De Belgische regeling vindt hij te ruim.

 

De aanwezige en voorheen gegijzelde journalisten – volgens Brouwer had het gijzelen nooit mogen gebeuren – betoonden zich allen voorstander van een wettelijke regeling. Voskuil, de eerste na twintig jaar gegijzelde journalist door rechter van het Gerechtshof in Amsterdam in 2000: ‘ik dacht eerst dat het een rechterlijke dwaling was van een chagrijnige rechter. Maar dat blijkt achteraf gezien niet zo te zijn.’ Joost de Haas, Bart Mos en persfotograaf  Guus Dubbelman refereerden er aan dat politie en veiligheidsdiensten steeds ‘brutaler en agressiever’ optreden tegen journalisten.

 

 

Definitie ‘journalist’ geen probleem

‘In de (juridische) praktijk blijkt het geen probleem te zijn om te bepalen wie journalist is of als journalist werkzaam is,’ zegt specialist mediarecht, advocaat Bas Le Poole. ‘Het is een non-discussie. Van de vaak als voorbeeld opgevoerde bloggende huisvrouw met de cavia op internet zullen niet de telefoongesprekken worden afgeluisterd. In de praktijk weet een rechter precies te bepalen of iemand journalist is.’ Le Poole is voorstander van juridische helderheid op het gebied van bronbescherming voor journalisten. Hij verdedigde onder meer de in gegijzeling genomen journalisten Bart Mos, Joost de Haas (beiden Telegraaf) en Koen Voskuil (oud Sp!ts journalist, nu Nieuwe Revu). Le Poole: ‘Het hoeft niet persé in een wet zoals in België, dat kan ook in een heldere richtlijn worden vastgelegd, maar die moet dan wel voor alle opsporingsambtenaren en alle juridische geledingen gelden. Nu is er alleen een richtlijn van het Openbaar Ministerie, maar die geldt niet voor rechters en de veiligheidsdiensten. In de praktijk hebben journalisten daarmee ook te maken.’ De huidige jurisprudentie is onvoldoende en komt te traag tot stand om aan journalisten duidelijkheid te verschaffen. Inmiddels is Le Poole al ruim zeven jaar bij het Europese hof aan het procederen in de zaak Voskuil, die door een uitspraak van het Amsterdamse Hof in 2000 zeventien dagen in de cel belandde. ‘Het is nu te casuïstisch. Van geval tot geval bepaalt de rechter of een journalist wel of niet terecht zijn bronnen beschermd. Dat schiet niet erg op.’ Nu gelden juridisch als belangrijkste bepalingen voor journalistieke bronbescherming, naast het fundamentele recht van vrijheid van meningsuiting, artikel 10 van het Europese Verdrag van de Rechten van de Mens en het Goodwin-arrest. In dit arrest bepaalde het Europese Hof dat een Engelse journalist onterecht door een Engelse rechter was veroordeeld, omdat hij geweigerd had vertrouwelijke bedrijfsdocumenten te retourneren. Daarnaast geldt de aanwijzing toepassing dwangmiddelen bij journalisten die door het Openbaar Ministerie is opgesteld in 2002. Maar die geldt alleen voor het OM. Die aanwijzing zou goed als uitgangspunt kunnen dienen voor een algemene richtlijn voor alle opsporingsdiensten, rechters en officieren van justitie.

 

Zelfcensuur

Met de moord op 100 journalisten is 2006 het gewelddadigste jaar in de moderne mediageschiedenis, dat blijkt uit cijfers die bekend werden gemaakt op de dag van de Persvrijheid. Nederland zakte door de gijzeling van de journalisten Bart Mos en Joost de Haas het afgelopen jaar op de indexlijst van de Freedomhouse Persvrijheid Barometer van de derde naar de zesde plaats. Tijdens de bijeenkomst in Hilversum presenteerde Arendo Joustra, voorzitter van het Genootschap van hoofdredacteuren, de bundel Zelfcensuur in de Nederlandse journalistiek. Uit de daarin gepubliceerde resultaten van een reeks onderzoeken van de Universiteit van Amsterdam, blijkt dat ongeveer de helft van de hoofdredacteuren in Nederland gehoor geeft aan verzoeken van politici om niet, of op een andere manier aandacht te besteden aan politiek gevoelige onderwerpen. (Zie De Journalist, nr. 2, 2 februari 2007).

De Wereldomroep startte op de Dag van de Persvrijheid in samenwerking met de Roemeense televisiezender Realitatea TV een reeks mediadebatten. De eerste ging over de huidige staat van de Roemeense media. De discussiepunten uit Roemenië – op de Freedomhouse-index op plaats 96 – worden later dit jaar gebruikt op soortgelijke bijeenkomsten in Indonesië, Ghana, Benin en Argentinië. De uitkomsten ervan moeten leiden tot een groot internationaal slotdebat, dat op 28 november wordt gehouden in het Vredespaleis in Den Haag.

 

 

 

 

Verwijzingen/links:

 

 

 

Advertenties

Over hermanspinhof

journalist/ writer, print, television, radio photographer
Dit bericht werd geplaatst in journalistiek. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s