Geen wapeninstructie embedded journalisten

 

Geen wapeninstructie embedded journalisten

Door: Herman Spinhof

Het ministerie van Defensie stopt met het geven van wapeninstructies aan embedded journalisten in Uruzgan. Ook mogen ze geen militairuniform dragen. Dat heeft minister Kamp van defensie in een spoeddebat in de Tweede Kamer hierover vorige week gezegd. Aanleiding was het schietincident waarin filmmaker Vik Franke zegt betrokken te zijn geweest. Franke bekende onlangs zelf ‘om te overleven’ geschoten te hebben, nadat het militaire aanvalsteam waarvan hij filmopnamen maakte in een hinderlaag was gelopen van vermoedelijke taliban-strijders.

In een toelichting op het standpunt van de minister laat defensiewoordvoerder Nico van der Zee weten dat in het verleden embedded journalisten uit ‘goedbedoelendheid’ een wapeninstructie hebben gehad. Voor zover bekend hebben zeker vier embedded journalisten een instructie gehad waarin getoond werd hoe een wapen werkt: George Marlet (Trouw), Bart Nijpels (KRO Reporter), Conny Mus (RTL Nieuws) en Arie Rijneveld (EO Netwerk). Het ministerie in Den Haag heeft vorige week de lokale Nederlandse commandanten in Uruzgan laten weten dat een dergelijke wapeninstructie voor embedded journalisten uit den boze is. Van der Zee: ‘het is nooit beleid geweest om journalisten een wapeninstructie te geven. Een wapeninstructie mag geen onderdeel zijn van de toets waarop een commandant ter plekke besluit een journalist op patrouille mee te nemen. Als alleen daarmee een redelijke veiligheid aan de journalist kan worden geboden dan moet die journalist niet mee.’ Het blijft altijd een risicovolle onderneming benadrukt Van der Zee. ‘Die veiligheid moet in redelijkheid kunnen worden geboden, daar zijn we als organisatie verantwoordelijk voor,’aldus de defensiewoordvoerder. Het standpunt van het ministerie sluit aan op dat van de NOS. Voorafgaand aan de verklaring van de minister schreef Hans Laroes (hoofdredacteur NOS Nieuws) in een brief: ‘ik wil dat defensie echt de garantie geeft dat journalisten journalist blijven en dat zij niet bewapend worden, of een uniform dragen, of anderszins dingen moeten doen die de grens tussen militaire missie en de journalistieke taak diffuus maken.’ In een informele bijeenkomst van de NVJ hierover bleek voor dit standpunt niet veel steun te bestaan. Journalisten vrezen met het afschaffen van de wapeninstructie niet meer mee te mogen op patrouilles.

George Marlet beschreef in zijn reportage van 11 september in Trouw de situatie waarin hij op zijn tweede reis in Afghanistan dit jaar terecht kwam en in het basiskamp Deh Rawood een instructie voor het gebruik van een Diemaco-geweer kreeg. Het dragen van een helm en scherfvest is verplicht, maar nu moest hij ook een camouflagepak dragen. Als embedded journalist mocht hij mee op patrouille. Een paar dagen daarvoor was een patrouille in de buurt van Deh Rawood in een hinderlaag gereden, waarbij de chauffeur van een pantserrupsvoertuig zijn been verloor. De pelotonscommandant gaf Marlet de avond voordat hij met de patrouille op pad ging een wapeninstructie om ‘in geval van nood’ te kunnen vuren. ‘Als de man naast je neervalt, kun je zijn geweer overnemen en uit zelfverdediging schieten,’ zei de pelotonscommandant aldus Marlet (Trouw, 11/09/06). Marlet: ‘Aarzelend en onwennig neem ik het zware geweer van de luitenant over en probeer zijn aanwijzingen te onthouden.’ Of dat inderdaad het geval was, werd op de ochtend van het vertrek nog gecheckt. ‘Een bizarre situatie,’zegt Marlet. ‘De consequentie was als ik geen wapeninstructie zou hebben gekregen, dat ik niet mee mocht. Dan was er geen reportage. Je wilt toch zo dicht mogelijk bij de soldaten blijven en de gevaren zo goed mogelijk beschrijven voor je lezers. Het is een lastig dilemma. Maar als je voor embedded kiest kan je hiervoor worden geplaatst. De vraag is altijd: in hoeverre kan je je rol als journalist nog goed vervullen?’ Marlet meent dat je de keuze om wel of niet mee te gaan met een patrouille over moet laten aan de journalisten ter plekke. Zijn hoofdredacteur Frits van Exter steunt hem hierin. Bart Nijpels (KRO Reporter) sluit zich hierbij aan. Hij werd in Deh Rawood voor een soort gelijke situatie geplaatst en kreeg evenals Marlet ook een wapeninstructie.

De NVJ benadrukt bij monde van algemeen secretaris Thomas Bruning de behoefte aan goede trainingen vóórdat journalisten (embedded) naar Uruzgan gaan. De NVJ wil ervoor zorgen dat de werkgevers hun verantwoordelijkheid nemen om dit soort trainingen aan hun journalisten aan te bieden. ‘We willen graag meewerken aan de ontwikkeling van een goede training zoals door BBC gegeven, maar dan dichter bij huis.’ In de door de BBC opgezette cursus wordt ook in gegaan op de werking van verschillende soorten wapens, hoe ze eruit zien en hoe je je in veiligheid kan brengen als zo’n wapen gebruikt wordt. Maar er wordt géén wapeninstructie gegeven, benadrukt de BBC. ‘Géén van de internationale media noch de betrokken legers geven aan embedded journalisten een wapeninstructie,’ zegt adjunct directeur Sarah de Jong van het International News Safety Institute (INSI). Bekend is wel dat een Amerikaanse fotograaf een pistool aangeboden kreeg tijdens een actie, maar die heeft dat geweigerd aan te nemen. De Jong heeft een inventarisatie gemaakt bij de grote Amerikaanse en Europese mediabedrijven. Zij benadrukt eveneens het belang van goede cursussen vooraf: van battlefield EHBO tot demonstraties hoe wapens werken. Maar ze is absoluut tegen een wapeninstructie. ‘Je kan niet soms soldaat en dan weer journalist zijn. Er moet een duidelijke scheiding zijn. Journalisten moeten weten wat de consequenties kunnen zijn als ze bewapend zijn en gaan schieten. Iemand die slechts één instructie heeft gehad is een gevaar voor zichzelf en kan anderen in gevaar brengen. Het is bovendien verboden door alle conventies. Volgens de Geneefse conventie ben je als journalist in oorlogsgebied gewoon burger. Dat betekent dat je dan ook als burger vervolgd wordt als je bewapend rondloopt of op andere mensen schiet.’ De Jong zegt wel begrip te hebben als iemand uit noodweer een wapen zou hanteren. ‘Maar dan handel je gewoon als mens. Dat heeft niks met journalistiek te maken.’ Deze week vindt in Istanbul een internationale conferentie plaats over de veiligheid van journalisten in crisisgebieden, georganiseerd door het INSI. Eén van de gastsprekers is Dr. Anthony Feinstein. Een van de grondleggers van de behandeling van Post Traumatische Stress Stoornis bij journalisten, soldaten en hulpverleners die uit crisisgebieden terugkeren. Daar is volgens De Jong vaak ook te weinig aandacht voor.

 

 

Relevante  informatie zie INSI: http://www.newssafety.com; de Geneefse Conventie  website internationale rode kruis: http://www.icrc.org; het Dart Center for journalism and trauma: http://www.dartcenter.org.

 

Advertenties

Over hermanspinhof

journalist/ writer, print, television, radio photographer
Dit bericht werd geplaatst in Nieuws en politiek. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s